The Recommended : แนะนำบทความที่น่าสนใจ
 ความรู้สึก...โทรฯสั่งได้  นานาสาระกับนาโนเทคโนโลยี  หุ่นยนต์จิ๋วพันทาง  อร่อยในอวกาศ

ขอเชิญร่วมแสดงความคิดเห็นครับ

คุณยังไม่ได้ Login เข้ามานะครับ

การพิมพ์แผนที่ และกำเนิด(แผนที่)ประเทศไทย

มติชน

แผนที่ราชอาณาจักรสยาม หรือบริเวณที่เป็นประเทศไทยในปัจจุบัน ฉบับแรกๆ ที่ถูกตีพิมพ์ เป็นแผนที่ที่ชาวตะวันตกจัดทำขึ้น


โดยเฉพาะนักแผนที่ชาวฝรั่งเศสในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ได้จัดพิมพ์แผนที่ไว้จำนวนมาก ที่ถูกนำมาพิมพ์ซ้ำบ่อยครั้ง เช่น "แผนที่ราชอาณาจักรสยาม" หรือ Carte Du Royaume De Siam ที่พิมพ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ.2229 ตรงกับสมัยสมเด็จพระนารายณ์


ในขณะที่แผนที่ของชาวสยามที่วาดขึ้นเอง โดยมากเป็นแผนที่แสดงอาณาบริเวณเฉพาะส่วน เช่น เส้นทางการเดินทัพ เส้นทางเดินเรือ แผนที่เมือง และเนื่องจากยังไม่มีแนวคิดเรื่องขอบเขตหรือเส้นพรมแดนที่แน่นอนของรัฐ จึงไม่เคยปรากฏแผนที่แสดงราชอาณาจักรสยามที่ผลิตโดยชาวสยามมาก่อน

ฉะนั้นหากถามชาวอยุธยา ชาวบางกอก ชาวเชียงใหม่ ชาวปัตตานี ในสมัยรัชกาลที่ 4 ว่าประเทศไทยมีรูปร่างเหมือนอะไร ก็อาจจะถูกถามกลับมาว่าประเทศไทยคืออะไร? และจะมีรูปร่างเหมือนอะไรได้ยังไง?

จนเมื่อเกิดปัญหาเรื่อง "พรมแดน" กับประเทศมหาอำนาจอย่างอังกฤษและฝรั่งเศส ชนชั้นนำสยามจึงต้องเจรจาทำความตกลงกับรัฐบาลอาณานิคมที่มีเขตแดนติดต่อกัน เพื่อหาข้อยุติว่าที่ดินส่วนไหนเป็นของสยามและไม่ใช่ของสยาม เพื่อแสดงเขตแดนของรัฐที่แน่นอน

การทำแผนที่จึงเป็นกิจการเร่งด่วนและเป็นพระราชกรณียกิจอย่างแรกๆ ภายหลังจากรัชกาลที่ 5 เสด็จขึ้นครองราชสมบัติ โดยเริ่มจากการตั้งกองทำแผนที่ทดลองเมื่อ พ.ศ.2418 ตามคำแนะนำของ *เฮนรี่ อลาบาสเตอร์* อดีตรองกงสุลอังกฤษในเมืองไทย และที่ปรึกษาส่วนพระองค์


โดยเริ่มจากการสำรวจทำแผนที่ในกรุงเทพฯ เพื่อตัดถนนต่างๆ แผนที่เพื่อวางสายโทรเลขไปยังพระตะบอง และแผนที่บริเวณปากอ่าวสยาม

แผนที่รุ่นแรกนี้สันนิษฐานว่าวาดขึ้นด้วยมือเพื่อใช้ในวงแคบเท่านั้น จึงไม่ได้ตีพิมพ์และไม่ปรากฏหลักฐานหลงเหลือมาถึงปัจจุบัน

การทำแผนที่ได้รับการเอาใจใส่อย่างจริงจังเมื่อรัฐบาลอังกฤษได้ขออนุญาตให้กองทำแผนที่ กรมแผนที่แห่งอินเดีย(ขณะนั้นเป็นอาณานิคมของอังกฤษ) เข้ามาวางโครงข่ายสามเหลี่ยมต่อเนื่องจากประเทศอินเดีย ผ่านพม่า เข้าจังหวัดราชบุรี เพื่อบรรจบกับแผนที่ทางทะเลปากแม่น้ำเจ้าพระยา ในปี พ.ศ.2423 รัฐบาลสยามจึงถือโอกาสนี้ทาบทามผู้เชี่ยวชาญเข้ามาทำแผนที่ให้แก่สยามด้วย


โดยได้จ้าง เจมส์ ฟิตซรอย แมคคาร์ธี ชาวอังกฤษ เชื้อสายไอริช ซึ่งต่อมาได้รับราชทินนามเป็น "พระวิภาคภูวดล" เข้ามาดูแลและวางรากฐานการทำแผนที่

แผนที่ที่พระวิภาคภูวดลทำขึ้นในช่วงแรกเป็นแผนที่เฉพาะส่วนที่ทำขึ้นตามความต้องการของหน่วยงานราชการ คือ แผนที่ทางโทรเลขจากตากไปมะละแหม่ง แผนที่วิวาทชายแดนระหว่างอำเภอรามันห์ ปัตตานี กับเขตติดต่อกับแม่น้ำเประในการปกครองของอังกฤษ และแผนที่ลำน้ำแม่ติ่นที่เชื่อมต่อระหว่างเขตแดนเมืองตากและเชียงใหม่ เพื่อประกอบกรณีพิพาทเรื่องเก็บค่าตอ(ภาษีที่เก็บจากการทำป่าไม้) ระหว่างเจ้าเมืองตาก และเจ้าประเทศราชนครเชียงใหม่


เพื่อผลิตแผนที่ให้ได้ทันกับความต้องการ รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯให้ตั้งโรงเรียนแผนที่ขึ้นเมื่อ พ.ศ.2425 เพื่อฝึกหัดการทำแผนที่ให้แก่นักเรียน ซึ่งส่วนมากเป็นบุตรหลานข้าราชการ และพัฒนาเป็นกรมทำแผนที่ในอีกสามปีต่อมา

แม้ในช่วงเวลานั้นจะมีโรงพิมพ์ตั้งขึ้นหลายแห่งแล้วในกรุงเทพฯ แต่เป็นเทคโนโลยีเพื่อการพิมพ์หนังสือ จึงต้องส่งแผนที่ไปพิมพ์ที่ต่างประเทศ จนเมื่อรัฐบาลเห็นความจำเป็นต้องผลิตแผนที่ให้ได้จำนวนมาก เพื่อแจกจ่ายไปยังหน่วยงานต่างๆ กรมแผนที่จึงได้ว่าจ้างชาวอังกฤษ 3 นาย เมื่อ พ.ศ.2443 เข้ามาฝึกสอนการพิมพ์แผนที่ และในปีถัดมาได้สั่งซื้อเครื่องพิมพ์หินสำหรับพิมพ์แผนที่จากประเทศอังกฤษ อันเป็นจุดเริ่มต้นของห้องพิมพ์ กรมแผนที่

ผลงานของโรงพิมพ์กรมแผนที่ในระยะแรก เช่น แผนที่มณฑลกรุงเทพสยาม ร.ศ.120 (พ.ศ.2444) แผนที่กรุงเทพฯ ร.ศ.123(พ.ศ.2447) เป็นแผนที่ขาวดำทั้งสองระวาง เมื่อเทียบคุณภาพงานพิมพ์ของห้องพิมพ์ กรมแผนที่กับแผนที่กรุงเทพฯ ฉบับนายวอน นายสอน ที่พิมพ์มาก่อนตั้งแต่ พ.ศ.2439(แผนที่ฉบับนี้ไม่ระบุโรงพิมพ์) แล้วมีความละเอียดและสวยงามน้อยกว่ามาก


สำหรับแผนที่ฉบับแรกที่รัฐบาลสยามจัดทำขึ้นและส่งไปพิมพ์ที่ต่างประเทศ ก่อนที่จะตั้งโรงพิมพ์ขึ้นเอง คือ "แผนที่พระราชอาณาจักรสยาม" หรือชื่อภาษาอังกฤษ "Map of The Kingdom of Siam and its Dependencies"

ซึ่งรวบรวมขึ้นจากข้อมูลที่พระวิภาคภูวดลได้พาลูกศิษย์ไปสำรวจภาคสนามยังพื้นที่ต่างๆ โดยเฉพาะติดตามกองทัพของรัฐบาลไปปราบโจรจีนฮ่อที่ปล้นสะดมหัวเมืองชายแดนด้านตะวันออกเฉียงเหนือ จึงได้สำรวจและวาดแผนที่จากสระบุรีไปหนองคาย หลวงพระบางและหัวพันทั้งห้าทั้งหกได้สำเร็จ


ข้อมูลที่รวบรวมได้ทั้งหมด บวกกับข้อมูลจากแผนที่ซึ่งฝรั่งเศสและอังกฤษทำไว้แล้ว พระวิภาคภูวดลจึงได้เขียนแผนที่พระราชอาณาจักรขึ้นใหม่ และนำไปพิมพ์ที่กรุงลอนดอน แล้วเสร็จเมื่อ พ.ศ.2431 เป็นแผนที่พิมพ์ 4 สี คือ ดำ น้ำตาล ฟ้าอ่อน และ เหลือง โดยว่าจ้างโรงพิมพ์ W & A.K. Johnston ทำแม่พิมพ์และจัดพิมพ์ และได้พิมพ์ผังเมืองขนาดย่อมขึ้นในคราวเดียวกันแทรกไว้ 3 เมือง คือ กรุงเทพฯ เชียงใหม่ และหลวงพระบาง โดยผังเมืองพิมพ์เป็นแผนที่ 2 สี คือ สีดำและสีฟ้า


"แผนที่พระราชอาณาจักรสยาม" ฉบับนี้เรียกกันต่อมาว่า "แผนที่ฉบับแมคคาร์ธี" ได้เป็นต้นแบบในการทำแผนที่ราชอาณาจักรที่ผลิตขึ้นหลังจากนั้น อันเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ชาวบางกอก ชาวเชียงใหม่ หรือชาวปัตตานี เริ่มมีจินตนาการร่วมกันว่าประเทศไทยมีรูปร่างอย่างไร

 

 

 



คิดทุกคำที่พูด แต่อย่าพูดทุกคำที่คิด
โหวตให้คะแนนกระทู้ที่3414     [ ตอบ: 53 ]  [ อ่าน: 8644 ]  [ โหวต: 5 ]  [ Fwd: 0 ]   แจ้งลบกระทู้ที่ 3414  เก็บกระทู้ที่ 3414 ไว้ใน Favorite  แนะนำกระทู้ที่ 3414 ให้เพื่อนของคุณ พิมพ์กระทู้ที่ 3414
  
โดยคุณ นายยะ Mail to นายยะ  [ 25 พ.ย. 2548 - 08:01:01 ]




Error4